چون حضرت محمّد را رفتن به سراى آخرت نزديك شد جبرئيل بيامد و به او گفت : تا تو در ميان امّت بودى خداوند آنان را عذاب نكرد ! حضرت پرسيد : كنون كه من از ميان آنها مىروم امّت من گرفتار عذاب خواهند شد ؟ جبرئيل گفت : اى سيّد ، دل به چه مشغول دارى و چه انديشه برى ؟ كه حق مىفرمايد : تا وقتى كه امّت تو از خداوند طلب آمرزش مىكنند ، آنان را عذاب نخواهد كرد ! حضرت فرمود : اى جبرئيل ، ترسم كه در استغفار كوتاهى كنند جبرئيل به حضرت عزّت باز رفت و بازآمد و گفت : خداوند مىفرمايد : هركس پيش از مرگ به يك سال عذر خواهد عذرش مىپذيرم كه من پذيرندهء عذرخواهانم و نيوشندهء آواز سائلانم و پوشندهء عيب عيب‌دارانم ، محمّد مصطفى به جبرئيل گفت : يك سال مدتى بسيار است از خداوند ارفاقى و شفاعتى بخواه . جبرئيل رفت و بازآمد تا به يك ماه پذيرفته شد و چون آن حضرت باز براى كمتر شفاعت كرد ، به يك ساعت رسيد ! و چون باز مصطفى رعايت حال امّت را خواست از جانب خداوند فرمان رسيد كه چون پشيمانى از گناه در دم مرگ در دل امّت تو آيد آن را بپذيرم اگرچه زبان او كار نكند ! حضرت گفت : اى جبرئيل اگر در حال سكرات مرگ بندهء بيچارهء درمانده اظهار ندامت و پشيمانى را نيز فراموش كند آيا عذاب مىبيند ؟ جبرئيل براى آخرين‌بار رفت و بازآمد و گفت : خداوند رؤف مهربان مىفرمايد : در اين صورت شفاعت تو و رحمت من هر دو در جاى خود هست ! هرچند محمّد مصطفى گنج فضل و خزينهء رحمت بود . هرچه او را بايست براى امّت بايست و هر شربتى كه به قهر نوش كرد از بهر غم و تيمار امّت كرد ، و هر بلائى كه كشيد از بهر آسايش امّت كشيد ، از اين جهان كه رفت در غم امّت رفت و فردا كه سر از خاك دولت برآرد در غم و تيمار امّت برآرد ! و به زبان حال گويد : با ياد تو زير خاك خواهم شد * با درد تو سر ز خاك در خواهم كرد و خداوند در برابر رأفت و رحمت او را نوازش و اعزاز كرد و گفت : ما عيسى را به آسمان برديم تا هيچ‌يك از بت‌پرستان موكب دولت او در نيابند و آرامگاه موسى را در زمين پنهان كرديم تا جهودان روى زينهار نبينند ، لكن شخص عزيز و نهاد كريم تو را به مدينه فروآورديم و به آسمان نبرديم تا امّت تو تا قيامت از عذاب گور ايمن باشند كه ما گفتيم تا تو در ميان ايشان باشى آنان را عذاب نكنيم . اى محمّد ، ما مدينه را سراپردهء امن امّت تو ساختيم هركه به زيارت تو آيد در پردهء عنايت تو آمده و هركه در اين خاك فروشد در حمايت رحمت تو است كه ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ . 37 - لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ . آيه . آنچه در حكم شرع زشت و ناپسند است خبيث باشد و آنچه نيكو و پسنديده باشد طيّب است . بعضى گويند : خبيث عمل كافر است كه روز حساب در نظر او مصوّر مىشود و عذاب مىكشد و طيّب عمل مؤمن است كه براى او مصوّر شده و پاداش خواهد گرفت . برخى ديگر گفته‌اند : خبيث مالى است كه حقوق خداوند از آن داده نشده و طيّب مالى است كه حق خداوند از او داده شده و يا خبيث آنست كه براى حظّ نفس به كار رفته و طيّب آنست كه به فرمان پروردگار به مصرف رسيده است ! 38 - قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ . آيه . در اين آيت ، پروردگار اظهار كرم خويش مىكند و مهربانى خود را به بندگان مىنمايد ، بنده را بر ناسزاى بيند و به كيفر نشتابد ، از بنده كفر مىشنود نعمت از او بازنگيرد و توبه و عفو بر او عرضه كند ! و اگر بازآيد آمرزش وعده مىدهد ! در خبر است كه مردى كافر كه از زيادى طغيان و تمرّد ، تيغ انكار حق كشيده از در مسجد مصطفى درآمد و گفت : در روى زمين نزد من از محمّد بدتر و مبغوض‌تر كس نيست ! و در زمين هيچ‌كس را دشمن‌تر از او كه دعوى پيغمبرى مىكند